Nijmegen periodic fever research group

Hyper-IgD and periodic fever syndrome (HIDS)

Wat is HIDS?

Inhoudsopgave

> Inleiding

> Voor wie is deze informatie?

> HIDS in het kort

> Praktische informatie

> De ziekte HIDS - wat kunt u ervan merken?

> Hoe wordt de diagnose gesteld?

> Behandeling

> Wat is de oorzaak van HIDS?

> Achtergrondinformatie

> Meer over HIDS

> Waar zit de aanleg?

> Hoe zit dat met de erfelijkheid?

> Erfelijke ziekten, verzekering en werk

 

Praktische informatie

 

De ziekte HIDS - wat kunt u ervan merken?

Mensen met de ziekte HIDS hebben last van steeds terugkerende perioden, “aanvallen”, met hoge koorts. Zo’n koortsaanval duurt vaak zo’n vier tot zes dagen, maar kan ook korter of langer duren. Dit verschilt per persoon, en van aanval tot aanval. Er is vaak hoge, piekende koorts. Bij jonge kinderen kan de koorts soms zo hoog worden dat er koortsstuipen optreden. Andere verschijnselen die tijdens een koortsaanval kunnen optreden zijn:

> (hevige) vermoeidheid

> opgezette lymfklieren, met name in de hals

> buikpijn, diarree, misselijkheid, overgeven, minder of geen trek in eten

> pijn in spieren en gewrichten

> hoofdpijn

> zweertjes (=aften) in de mond

> rode vlekken op de huid

 

Na afloop van een aanval verdwijnen deze verschijnselen, al kan het een paar dagen langer duren voordat alle klachten echt weg zijn. De hevigheid van de verschijnselen kan sterk verschillen van aanval tot aanval. Buiten de perioden van koorts voelt iemand met HIDS zich over het algemeen niet ziek.

 

De meeste mensen met HIDS krijgen de eerste koortsaanval al op heel jonge leeftijd, dikwijls in het eerste levensjaar. Het kan echter ook pas later in het leven voor het eerst tot uiting komen. Hoe vaak een koortsaanval optreedt wisselt sterk van persoon tot persoon. Sommige mensen hebben elke maand een aanval, of nog vaker. Anderen krijgen bijvoorbeeld zo’n zes keer per jaar last van de ziekte. Dit kan ook in de loop van het leven veranderen. Soms heeft iemand maanden geen enkele verschijnselen van de ziekte, om daarna weer een paar koortsaanvallen kort na elkaar door te maken. Kinderen hebben over het algemeen heel vaak koortsaanvallen. Bij veel mensen verandert het patroon van de ziekte tijdens de puberteit of net daarna, en dikwijls wordt het aantal aanvallen per jaar daarna minder. Maar dit gaat helaas niet altijd op.

 

Bepaalde factoren lijken een aanval te kunnen uitlokken. Veel mensen met HIDS merken dat een aanval geregeld begint in een tijd van lichamelijke of geestelijke overbelasting. Zo komt er vaak een koortsperiode na een operatie, of in een examenperiode. Vrouwen met HIDS merken soms een verband met de menstruatiecyclus, en bijvoorbeeld geen last tijdens een zwangerschap, terwijl de bevalling gevolgd wordt door een heftige koortsaanval. Een andere bekende uitlokkende factor is een vaccinatie – kinderen met HIDS krijgen bijna altijd een hevige koortsaanval na een inenting.

 

HIDS is een zeldzame aandoening, in Nederland zijn zo’n 80 patiënten bekend met deze ziekte. Het komt evenveel voor bij vrouwen als bij mannen. Het is een erfelijke ziekte, het kan bij meerdere broers of zussen binnen één gezin voorkomen. HIDS is geen dodelijke ziekte, mensen met HIDS leven voor zover we weten even lang als mensen zonder HIDS. HIDS heeft geen directe invloed op de groei en ontwikkeling van een kind, al kan het zeer frequent ziek zijn wel een invloed hebben door bijvoorbeeld veel onvermijdelijk schoolverzuim.

 

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Tijdens een koortsaanval is er een ontstekingsreactie aan de gang. De uitslagen van laboratoriumonderzoek en dergelijke tijdens zo’n koortsaanval zullen allemaal passen bij een ontsteking, zoals bijvoorbeeld een verhoogde bloedbezinking en een hoog gehalte aan witte bloedcellen, die van belang zijn bij ontsteking. Maar deze uitslagen zijn niet typisch alleen voor HIDS.

Er zijn een heleboel oorzaken van koorts en ontsteking. De meeste hiervan komen veel vaker voor dan de zeldzame aandoening HIDS. HIDS is zo zeldzaam dat veel artsen er weinig vanaf weten, en er niet snel aan zullen denken. Er zal dan ook vaak veel onderzoek gedaan worden om allerlei mogelijke oorzaken van koorts en ontsteking uit te sluiten. Meestal leveren deze onderzoeken geen duidelijke uitslag bij mensen met HIDS, tenzij er natuurlijk tegelijk iets anders aan de hand is. De meeste mensen met HIDS kunnen vertellen over een kindertijd met talloze ziekenhuisopnames en ontelbare onderzoeken.

 

HIDS is slechts één van een groep aandoeningen, die allemaal gepaard kunnen gaan met koortsaanvallen. Deze ziekten worden “periodieke koorts syndromen” of “autoinflammatoire ziekten” genoemd. Andere voorbeelden van ziekten uit deze groep zijn Familiaire Middellandse Zeekoorts en TRAPS. Deze ziekten verschillen in een aantal symptomen, in behandeling en prognose.

 

Om de diagnose HIDS te stellen moet er om te beginnen aan deze zeldzame aandoening gedacht worden. Het vermoeden op het bestaan van HIDS wordt sterk bij een typisch beloop: levenslang terugkerende koortsaanvallen zonder duidelijke oorzaak, die een paar dagen duren en vanzelf overgaan, en eventueel dezelfde verschijnselen bij een broer of zus. Soms is het beloop echter minder karakteristiek.

 

Immuunglobuline D (IgD)

Een belangrijk onderzoek is de bepaling van de concentratie immuunglobuline D (IgD) in het bloed. Bij HIDS patiënten wordt een erg hoge concentratie IgD gevonden. Voor dit onderzoek wordt een buisje bloed afgenomen. Om zeker te weten dat het niet om een toevallige hoge uitslag gaat, wordt dit onderzoek vaak tweemaal gedaan op verschillende tijdstippen. De patient hoeft geen koorts te hebben op het moment dat het bloedmonster wordt afgenomen.

DNA-onderzoek mevalonaat kinase

Omdat het bekend is in welk deel van de erfelijke informatie de fouten zitten die verantwoordelijk zijn voor de ziekte HIDS (in de meeste gevallen) is het mogelijk om de erfelijke aanleg voor deze aandoening vast te stellen door middel van DNA-onderzoek. DNA zit in alle cellen in het lichaam, dus ook in witte bloedcellen. Voor het doen van DNA-onderzoek is een buisje bloed voldoende. Houdt er rekening mee dat het enige maanden kan duren voor de uitslag bekend is, omdat het gaat om tijdrovend onderzoek. De patient hoeft geen koorts te hebben op het moment dat het bloedmonster wordt afgenomen.

Mevalonzuur in urine

Het is ook mogelijk om de concentratie mevalonzuur in een urine monster te meten. HIDS patiënten hebben tijdens een koortsaanval een hoge concentratie van dit mevalonzuur in de urine. Echter, voor de routine assays is de concentratie nog niet hoog genoeg; alleen met speciale assays zal het mevalonzuur aangetoond kunnen worden.

 

Er zijn patiënten die last hebben van de typische koortsaanvallen, maar bij wie bij onderzoek van het specifieke stuk DNA niet de verwachte fouten worden gevonden. Het DNA-onderzoek levert bij hen dus geen resultaat op, en er wordt geen mevalonzuur in de urine gevonden. Deze patiënten hebben wel een vorm van HIDS, maar wat bij hen de oorzaak is van de ziekte is niet bekend.

 

Behandeling

HIDS is niet te genezen. Het wordt veroorzaakt door een defect in de erfelijke informatie, en dat kan niet hersteld worden. Om de symptomen van koorts en pijn te bestrijden hebben veel patiënten baat bij algemene middelen als paracetamol. Een recent onderzoek bij een groep volwassen HIDS patiënten heeft aangetoond dat het gebruik van simvastatine bij de meeste patiënten leidt tot een verlaging van het aantal dagen met koorts (hoewel het niet alle koortsaanvallen stopt). Simvastatine is een geneesmiddel dat vaak gebruikt wordt voor andere ziekten, meestal om een hoog cholesterol te verlagen. Het heeft weinig bijwerkingen, en in de HIDS patiënten traden geen bijwerkingen op. Het gebruik van simvastatine bij kinderen met HIDS is nog niet formeel onderzocht.

Op dit moment wordt onderzoek gedaan naar andere vormen van behandeling, ook naar de mogelijkheid van behandeling alleen op het moment van een koortsaanval.

 

Veel mensen met HIDS die al lang last hebben van koortsaanvallen gaan niet eens meer iedere keer naar een dokter, omdat ze toch wel weten wat er aan de hand is. Alleen als een koortsperiode anders is dan anders, erger of met andere verschijnselen, of maar blijft voortduren, is het zeker verstandig wél even langs de huisarts te gaan. Deze kan dan beoordelen of er misschien niet een keer iets anders aan de hand is.  Mensen met HIDS hebben immers evenveel kans als anderen om een andere ziekte te krijgen.

 

Wat is de oorzaak van HIDS?

Het precieze antwoord op deze vraag is nog niet bekend. We weten dat er een bepaald eiwit is dat bij iemand met HIDS niet goed werkt door een fout in de erfelijke informatie (dit eiwit heet mevalonaat kinase, zie verderop bij achtergrondinformatie). Nog onbekend is wat dit eiwit precies met ontsteking en koorts te maken heeft.

 

Er lijkt een defect te zijn waardoor ontstekingsreacties niet goed afgeremd kunnen worden. Het lichaam heeft een ingewikkeld ontstekings- en afweerapparaat. Dit systeem is zo ingewikkeld dat we nog lang niet alle details ervan kennen. Het wordt onder andere gebruikt om stoffen die niet in het lichaam thuis horen snel weg te werken. Denk bijvoorbeeld aan een splinter in je vinger: als die blijft zitten ontstaat vaak na korte tijd een ontsteking op die plek om de splinter weg te krijgen. Dat merk je omdat de plek warm en rood wordt, en gaat kloppen. Als het nog erger wordt, kun je er zelfs koorts bij krijgen. Maar als de splinter er eenmaal uitgevallen is, is de ontsteking niet meer nodig en alleen nog maar hinderlijk. Het lichaam heeft daarom ook de mogelijkheid om een ontsteking weer stop te zetten als deze niet meer nodig is. Het lichaam is normaal zo goed ingesteld dat het de meeste dreigende problemen, zoals een wondje of een bacterie, kan oplossen met behulp van een kleine ontsteking, waar je zelf niet eens iets van merkt. Dit gebeurt vrijwel dagelijks. Pas als het probleem te groot is om zomaar op te lossen ga je het merken: je krijgt dan bijvoorbeeld verkoudheidsverschijnselen als je een virus oploopt of diarree na het eten van besmet voedsel.

 

Het lijkt zo te zijn dat er bij HIDS iets mis is met het afremmen van een ontstekingsreactie; daardoor zal een ontsteking veel makkelijker uit de hand kunnen lopen. Waar een ander bijvoorbeeld niet eens merkt dat zijn ontstekingssysteem een virus heeft weggewerkt, zal bij iemand met HIDS de ontsteking op gang komen en alsmaar door blijven gaan zonder te stoppen, zelfs als het virus allang verdreven is. Dan ontstaat een heftige ontstekingsreactie, met koorts en bijvoorbeeld pijn in spieren en gewrichten. Pas na een langere periode dooft de ontstekingsreactie uit. Wat precies de reden is voor de aanhoudende koorts bij HIDS is nog onbekend.

 

Voor de duidelijkheid: patiënten met HIDS hebben géén verminderde afweer, ze zijn niet meer gevoelig dan iemand anders voor het oplopen van een bacterie of een virus. Bij een koortsaanval van de ziekte is er een ontsteking, maar er zijn geen bacteriën. Antibiotica zullen dus niet helpen om een koortsaanval korter te maken. Natuurlijk kan iemand met HIDS net als ieder ander ook wel eens ziek worden door een bacterie,  maar dit gebeurt niet méér dan bij iemand anders. Wel komt het waarschijnlijk voor dat blootstelling aan een bacterie een heftige koortsaanval uitlokt: het lichaam probeert (zoals dat hoort) de bacterie weg te werken door middel van een ontstekingsreactie, en die ontstekingsreactie wordt niet goed afgeremd, zoals hierboven uitgelegd. Zo weten veel patiënten dat ze zeker een koortsaanval zullen krijgen als er verkoudheid heerst: waarschijnlijk is het verkoudheidsvirus dan de uitlokkende factor.

Laatste wijziging: 4 maart 2005